Chọn môn A Level nào? Hướng dẫn chọn 3-4 môn theo ngành định du học

Ở THPT Việt Nam, bạn học trên dưới chục môn bắt buộc và gần như không được bỏ môn nào. A Level đi theo hướng ngược lại: mỗi học sinh chỉ chọn 3 đến 4 môn rồi học sâu trong khoảng hai năm, thường chia thành giai đoạn AS và A2. Mỗi môn được chấm điểm riêng theo thang điểm chữ, và đại học nước ngoài xét tuyển dựa trên đúng tổ hợp môn bạn đã đăng ký.

Vì vậy, chọn môn A Level không giống chọn khối thi đại học. Ở Việt Nam, chọn khối là chuyện của lớp 12. Với A Level, câu hỏi nên học môn gì phải được trả lời từ trước khi vào chương trình, vì nó quyết định hai năm sau bạn đủ điều kiện nộp vào ngành nào. Thiếu một môn bắt buộc của ngành, chẳng hạn thiếu Chemistry khi muốn học Y, thì hồ sơ có đẹp đến đâu cũng khó qua vòng xét điều kiện đầu vào.

Bù lại, cơ chế này cho bạn một lợi thế mà học sinh THPT không có: được phép bỏ hẳn những môn không phục vụ định hướng để dồn toàn bộ thời gian cho 3-4 môn mình cần. Việc còn lại chỉ là chọn cho đúng, và bài viết này sẽ đi cùng bạn qua từng bước.

Cách an toàn nhất là đi ngược từ ngành học về môn thi. Dưới đây là bốn nhóm ngành phổ biến với học sinh Việt Nam và những môn thường được yêu cầu. Lưu ý là mỗi trường đặt yêu cầu riêng, nên trước khi chốt hãy tra cứu ngành cụ thể trên ucas.com hoặc trang tuyển sinh của từng trường.

• Y, Dược, Nha: Chemistry gần như luôn nằm trong yêu cầu, và phần lớn trường muốn có thêm Biology. Môn thứ ba thường là Mathematics hoặc Physics. Đây là nhóm ngành khắt khe nhất về tổ hợp môn, đừng chờ đến năm cuối mới kiểm tra.
• Kỹ thuật, Computer Science: Mathematics là môn xương sống, gần như trường nào cũng đòi. Ngành kỹ thuật thường yêu cầu thêm Physics; ngành Computer Science ở các trường cạnh tranh cao rất chuộng Further Mathematics. Môn Computer Science ở bậc A Level giúp có nền tảng sớm nhưng ít khi là điều kiện bắt buộc, nên đừng dùng nó để thay thế Mathematics.
• Kinh doanh, Kinh tế, Tài chính: Mathematics được đánh giá cao, nhất là khi bạn nhắm ngành Economics ở các trường top. Economics và Business giúp bạn làm quen tư duy ngành từ sớm, nhưng phần lớn trường không bắt buộc phải học trước hai môn này.
• Luật, Xã hội học, Tâm lý học: nhóm này hiếm khi yêu cầu môn cụ thể. Thứ các trường tìm kiếm là điểm cao và kỹ năng viết luận, nên những môn nặng về đọc viết và lập luận như Economics, Psychology hay Sociology là lựa chọn hợp lý.

Các trường không xét từng môn rời rạc mà nhìn cả tổ hợp. Một số cặp môn xuất hiện cùng nhau rất thường xuyên vì chúng bổ trợ kiến thức cho nhau và cùng mở về một nhóm ngành:

• Mathematics + Physics: cặp kinh điển của khối kỹ thuật. Phần cơ học của Physics dùng trực tiếp công cụ từ Mathematics, học cặp này gần như là học một môn rưỡi.
• Mathematics + Further Mathematics: dành cho học sinh mạnh Toán nhắm các ngành định lượng như Computer Science, Engineering hay Economics ở trường cạnh tranh cao.
• Chemistry + Biology: bộ khung của nhóm Y Dược, đồng thời là nền cho các ngành khoa học sự sống.
• Mathematics + Economics: tổ hợp linh hoạt bậc nhất, giữ cửa mở cho cả kinh tế, tài chính lẫn khoa học dữ liệu.
• Psychology + Sociology: hợp với hướng khoa học xã hội; nên kèm thêm một môn khác nhóm, ví dụ Mathematics hoặc Biology, để tổ hợp không bị hẹp.

Riêng cặp Business + Economics thì cần cân nhắc: hai môn có phần nội dung gần nhau, một số trường đánh giá tổ hợp này thiên hẹp. Nếu bạn thích cả hai, hãy kiểm tra trước xem ngành đích có ghi chú gì về việc này không.

Đây là những lỗi mà người đi trước gặp nhiều nhất, và đều tránh được nếu biết sớm:

1. Chọn theo bạn bè hoặc theo môn nghe có vẻ dễ. Môn dễ với người khác chưa chắc dễ với bạn, và quan trọng hơn, nó có thể không nằm trong yêu cầu của ngành bạn muốn theo. Hãy bắt đầu từ ngành, không phải từ lớp học có đông bạn thân.
2. Bỏ Mathematics quá sớm. Rất nhiều ngành, từ kỹ thuật, kinh tế đến tâm lý học, hoặc yêu cầu hoặc đánh giá cao Mathematics. Chỉ nên bỏ khi bạn chắc chắn định hướng của mình không cần đến nó.
3. Ôm 4-5 môn cho an toàn. Phần lớn đại học chỉ xét ba môn. Ba môn điểm tốt thường có giá trị hơn bốn môn điểm làng nhàng, chưa kể sức lực của bạn là có hạn.
4. Chốt môn khi chưa từng nhìn thấy đề thi. Nhiều môn mang tên giống môn ở THPT nhưng nội dung và cách hỏi khác hẳn. Trước khi quyết định, hãy đọc syllabus trên trang chính thức của Cambridge tại cambridgeinternational.org và mở vài đề thật trong kho past paper miễn phí để biết mình sắp đối mặt với gì.

Nếu muốn nếm thử từng môn trước khi chốt, bạn có thể đọc đề thật ngay trên VPath mà không cần tạo tài khoản. Kho past paper A Level hiện có 1.972 đề CAIE giai đoạn 2020-2026 kèm mark scheme, phủ đủ 10 môn sau:

• Mathematics 9709: môn nền của hầu hết tổ hợp định lượng.
• Further Mathematics 9231: cho học sinh mạnh Toán nhắm trường cạnh tranh cao.
• Biology 9700: trụ cột của nhóm Y Dược và khoa học sự sống.
• Chemistry 9701: môn gần như bắt buộc nếu định theo Y.
• Physics 9702: đi cặp với Mathematics cho khối kỹ thuật.
• Computer Science 9618: nền tảng lập trình và tư duy hệ thống.
• Business 9609: nhập môn quản trị, marketing và vận hành.
• Economics 9708: môn luận có tính định lượng, được nhiều ngành đánh giá cao.
• Psychology 9990: lựa chọn quen thuộc của hướng khoa học xã hội.
• Sociology 9699: rèn kỹ năng viết luận và phân tích xã hội.

Ngoài đề nguyên tờ, 14.558 câu hỏi đã được cắt sẵn theo chủ đề trong mục Luyện Theo Chủ Đề, mỗi môn mở trọn một chủ đề miễn phí để bạn thử sức trước. Kho đề hiện phủ CAIE; đề của các board AQA và Edexcel đang được bổ sung dần.

Trước khi đăng ký học, hãy đi qua ba bước sau, mỗi bước chỉ mất một buổi tối:

1. Đi ngược từ ngành: liệt kê 2-3 ngành bạn nghiêm túc cân nhắc, tra yêu cầu môn của từng ngành tại vài trường cụ thể trên ucas.com, rồi khoanh những môn xuất hiện lặp lại.
2. Đọc syllabus: xem mục lục nội dung từng môn để biết mình sẽ học gì trong hai năm, thay vì đoán qua tên môn.
3. Làm thử một past paper mỗi môn: không cần làm trọn vẹn, chỉ cần ngồi với đề chừng nửa tiếng là bạn biết môn đó hợp mình đến đâu.

Nếu sau ba bước vẫn phân vân, hoặc muốn có người kèm khi bắt đầu, VPath có khóa học theo mã môn và gia sư 1:1, chi phí bạn có thể xem bảng giá hiện hành. Còn nếu bạn học trường Việt Nam và lo không có chỗ thi, học sinh tự do vẫn đăng ký thi được dưới dạng private candidate; thông tin đăng ký và lệ phí thay đổi theo kỳ, tham khảo tại britishcouncil.vn.